به گزارش روابط عمومی معاونت بهداشت دانشگاه، امروزه سلامت جوامع در گرو انتخاب‌های آگاهانه نسل جوان است. دوران نوجوانی و جوانی، حساس‌ترین مقطع برای شکل‌گیری الگوهای رفتاری است که سلامت جسمی و روانی فرد را در دهه‌های آینده تعیین می‌کند. یکی از بزرگترین چالش‌های بهداشت عمومی، پیشگیری از آغاز مصرف دخانیات (سیگار و قلیان) در این سنین است.

چرا پیشگیری از دخانیات در دوران جوانی حیاتی است؟

نیکوتین به عنوان یک ماده اعتیادآور قوی، به راحتی می‌تواند مسیرهای عصبی پاداش در مغز نوجوانان را تغییر داده و فرد را در معرض وابستگی‌های مزمن قرار دهد. علاوه بر این، مصرف دخانیات در این سنین تنها یک عادت نیست، بلکه دروازه‌ای برای آسیب‌های جدی است:

• تخریب سلامت ریوی و ابتلا به آسم: مصرف سیگار، قلیان، ویپ و سایر محصولات دخانی باعث ورود مواد سمی و محرک به راه‌های هوایی می‌شود. این مواد با ایجاد التهاب، تحریک و آسیب به بافت ریه، عملکرد طبیعی دستگاه تنفس را مختل می‌کنند. در نوجوانان و جوانان، ریه‌ها هنوز در حال رشد و تکامل هستند؛ اثرات زیان‌بار دخانیات می‌تواند شدیدتر و ماندگارتر باشد. شروع مصرف دخانیات در سنین پایین، وابستگی به نیکوتین را سریع‌تر ایجاد می‌کند. قرار گرفتن در معرض دود سیگار در این سنین، رشد طبیعی ریه را مختل می‌کند. بسیاری از افراد جوان تصور می‌کنند قلیان یا ویپ بی‌ضرر است، در حالی که این محصولات نیز می‌توانند به التهاب راه‌های هوایی و تشدید آسم منجر شوند. نوجوانان مبتلا به آسم در صورت مصرف دخانیات، بیشتر در معرض بدتر شدن کنترل بیماری و کاهش کیفیت زندگی هستند.
• سلامت قلب و عروق: شواهد علمی اثبات نموده است که مصرف دخانیات به صورت مستقیم یا غیرمستقیم (دود دست دوم و سوم)، موجب بروز بیماری های قلبی عروقی (سکته های قلبی و مغزی، فشارخون بالا، آنژین صدری و ....) می شود.
• پیشگیری از سرطان : مصرف انواع دخانیات از جمله سیگار، قلیان و محصولات نوپدید حاوی نیکوتین، یکی از مهم‌ترین عوامل خطر ابتلا به انواع سرطان‌ها به شمار می‌رود. آغاز مصرف دخانیات در سنین جوانی، علاوه بر ایجاد وابستگی، خطر ابتلا به سرطان‌های ریه، دهان، حنجره، مری و سایر بیماری‌های مزمن را در سال‌های آینده افزایش می‌دهد.پیشگیری از مصرف دخانیات در جوانان، یکی از مؤثرترین راهکارها برای کاهش بروز سرطان و ارتقای سلامت جامعه است. افزایش آگاهی درباره مضرات دخانیات، تقویت مهارت «نه گفتن» به پیشنهاد مصرف، حمایت خانواده‌ها و ایجاد محیط‌های عاری از دود، نقش مهمی در محافظت از سلامت نسل جوان دارد.انتخاب سبک زندگی سالم، فعالیت بدنی منظم، تغذیه مناسب و دوری از دخانیات، سرمایه‌گذاری ارزشمندی برای حفظ سلامت امروز و آینده جوانان است.
• اثرات روانی: بر خلاف تصور رایج، مصرف دخانیات نه تنها استرس را کاهش نمی‌دهد، بلکه با ایجاد چرخه « نیاز-پاسخ به نیکوتین»، سطح اضطراب را در درازمدت افزایش می‌دهد.

پیشگیری....

 چگونه نه بگوییم؟

توانمندسازی نوجوانان برای مقاومت در برابر فشار همسالان و تبلیغات گمراه‌کننده، کلید اصلی یک نسل عاری از دخانیات است:

1. مهارت‌های زندگی؛ سپر محافظ: تقویت مهارت «نه گفتن»، مدیریت خشم و افزایش اعتماد به ‌نفس، به جوانان کمک می‌کند تا در موقعیت‌های پرخطر، انتخابی هوشمندانه داشته باشند.
2. سواد سلامت و آگاهی: شناخت دقیق عوارض دخانیات، فرد را از فریبِ «قلیان‌های میوه‌ای» یا «سیگارهای الکترونیکی» که به غلط بی‌خطر جلوه داده می‌شوند، مصون می‌دارد.
3. انتخاب محیط‌های سالم: پیوستن به گروه‌های ورزشی، هنری و اجتماعی که سبک زندگی سالم را ترویج می‌کنند، احتمال گرایش به دخانیات را به شدت کاهش می‌دهد.

نقش خانواده و جامعه

آموزش فقط در مدرسه یا دانشگاه نیست؛ خانواده نقش الگویی بی‌بدیلی دارد. ایجاد محیطی که در آن گفتگوهای صادقانه درباره مخاطرات دخانیات رایج است و ارائه الگوی صحیح رفتاری توسط والدین، قدرتمندترین ابزار برای پیشگیری است.

کلام آخر

هر بار که یک نوجوان تصمیم می‌گیرد به دخانیات «نه» بگوید، در واقع در حال سرمایه‌گذاری برای دهه‌ها زندگی باکیفیت، شاداب و عاری از بیماری است. ما در معاونت بهداشت بر این باوریم که با آگاهی‌بخشی و حمایت از فعالیت‌های سالم، می‌توانیم ایرانی بسازیم که در آن، نفس کشیدن هوای پاک و زندگی سالم، حق مسلم هر جوان باشد.

«سلامتی، میراث ماست؛ با انتخاب‌های امروز، فردای خود را بیمه کنیم.»