دکتر فربد عبادی‌آذر معاون بهداشت دانشگاه علوم پزشکی ایران، به مناسبت هفته ملی سلامت در گفت‌وگو با خبرنگار روابط عمومی معاونت بهداشت با اشاره به اهمیت برنامه‌های سلامت سالمندان به ویژه در بحث پیشگیری گفت: برنامه‌های سلامت سالمندان اهمیت زیادی دارند، چون با افزایش امید به زندگی، حفظ سلامت، استقلال و کیفیت زندگی در سال‌های سالمندی به اولویتی مهم تبدیل شده است؛ در این دوره بیماری‌های مزمن و چند بیماری، افت توانایی‌های جسمی و شناختی، خطر سقوط و انزوای اجتماعی بیشتر می‌شود، اما بسیاری از پیامدهای آن‌ها با مراقبت به موقع قابل پیشگیری یا کنترل است.

وی ادامه داد: پیشگیری فقط به معنای جلوگیری از ابتلا به بیماری نیست. غربالگری و تشخیص زودهنگام، واکسیناسیون، کنترل فشار خون و دیابت، تحرک بدنی و تغذیه مناسب، پیشگیری از سقوط، بازبینی ایمن داروها، مراقبت از سلامت روان و تقویت ارتباطات اجتماعی، همگی می‌توانند از بروز عوارض، ناتوانی و وابستگی بکاهند. همچنین ارزیابی منظم توانایی‌های عملکردی سالمند کمک می‌کند مراقبت متناسب با نیازهای هر فرد و در زمان مناسب ارائه شود.

معاون بهداشت دانشگاه علوم پزشکی ایران گفت: برنامه‌های سلامت سالمندان با تمرکز بر پیشگیری و مراقبت یکپارچه، فقط به افزایش طول عمر کمک نمی‌کنند؛ هدف اصلی آن‌ها افزودن سال‌های سالم و مستقل به زندگی، حفظ کرامت سالمند و کاهش فشار بیماری بر خانواده و نظام سلامت است. برای رسیدن به این هدف، مشارکت خانواده، جامعه و همه سطوح نظام سلامت ضروری است.

وی با اشاره به روند سالمندی در استان تهران و مقایسه آن با کشور گفت: در این روند گیلان رتبه اول، مازندران رتبه دوم، تهران رتبه سوم و استان مرکز رتبه چهارم را دارد. امسال 13 درصد استان تهران سالمند هستند یعنی از میان 14 میلیون جمعیت، یک هزار و 920 هزار نفر جمعیت سالمندی را تشکیل می‌دهند. همچنین جمعیت در قید حیاط ثبت‌نام شده در سامانه سیب 500 هزار نفر و جمعیت کل ثبت‌نام شده در سامانه سیب چهار میلیون و 400 هزار نفر است.

عبادی‌آذر گفت: روند جمعیت شناختی نشان می‌دهد که ایران در حال گذار سریع از مرحله جوان بودن به مرحله سالمندی است. البته در سطح کشور شاهد هستیم سرعت پیر شدن جمعیت در ایران بسیار فراتر از پیش‌بینی‌های گذشته بوده است. 

وی با اشاره به نرخ باروری کاهش یافته در استان تهران گفت: به دلیل ویژگی‌های دموگرافیک نرخ سالمندی در تهران با شدت و پیچیدگی‌های خاص خود در حال افزایش است. علاوه بر این با توجه به سبک زندگی شهری در تهران، چالش‌های بی‌نظیر تنهایی سالمندان، آلودگی هوا و کمبود فضاهای سبز جهت پیاده‌روی‌های ایمن، مدیریت سلامت سالمند در پایتخت را نیازمند رویکردهای مبتنی بر محله و تقویت شبکه‌های حمایتی خانوادگی می‌کند.

معاون بهداشت دانشگاه علوم پزشکی ایران با اشاره به اقدامات دانشگاه در راستای ارتقای سلامت سالمندان تحت پوشش گفت: راه‌اندازی 14 مرکز دوستدار سالمند، اجرای طرح شناسایی و ارائه خدمت به سالمندان منزوی جهت پیشگیری از دمانس با همکاری بهزیستی و شهرداری و سازمان‌های مردم نهاد و هلال احمر، اجرای طرح شناسایی تنها در شهر تهران با همکاری وزارت بهداشت و وزارت رفاه در جنگ، معرفی بسته خدمتی سلامت سالمندان در شبکه‌های تلویزیونی، معرفی بسته خدمت سلامت سالمندان در استانداری برای نمایندگان سازمان‌ها و ادارات از جمله این اقدامت به شمار می‌رود.

وی ادامه داد: از دیگر اقدامات دانشگاه علوم پزشکی می‌توان به معرفی بسته خدمت سلامت سالمندان در فرمانداری‌ها برای نمایندگان سازمان‌ها و ادارات، توزیع و نصب تراکت جهت معرفی بسته خدمتی سالمندان در ادارات و سازمان‌ها، در وسایل حمل و نقل عمومی، هداری‌ها و شوراهای محله، هماهنگی و برنامه‌ریزی جهت ارائه خدمت به بازنشستگان آموزش و پرورش استان تهران، ارائه بسته خدمتی در سرای سالمندان و هماهنگی برنامه‌ریزی جهت ارائه بسته خدمت به بازنشستگان آموزش و پرورش اشاره کرد.

عبادی‌آذر با اشاره به چالش‌های پیش روی برنامه سلامت سالمندان در دانشگاه علوم پزشکی ایران گفت: برای رسیدن به یک سیستم سلامت پایدار برای سالمندان با چند چالش کلیدی روبرو هستیم که مدیریت‌ آن‌ها نیازمند همکاری بین‌بخشی است. افزایش نیازها و چند بیماری در سالمندی یکی از این مباحث است. بسیاری از سالمندان همزمان با چند بیماری مزمن، مصرف چند دارو یا افت توانایی‌هایی جسمی و شناختی مواجه هستند؛ بنابراین مراقبت مقطعی و تک بیماری کافی نیست و به پیگیری مستمر و مراقبت یکپارچه نیاز داریم.

وی با اشاره به شناسایی دیر هنگام افت علمکرد و عوامل خطر در سالمندان گفت: فشار خون، دیابت، سوءتغذیه، افسردگی، اختلال حافظه، خطر سقوط یا انزوای اجتماعی ممکن است به موقع شناسایی نشوند. لازم است ارزیابی سالمند فقط به ثبت بیماری محدود نباشد و توانایی او برای انجام فعالیت‌های روزمره و حفظ استقلال سنجیده شود.

معاون بهداشت دانشگاه علوم پزشکی ایران گفت: دسترسی نابرابر به خدمات یکی دیگر از چالش‌ها به شمار می‌رود. وقعیت اقتصادی، محل زندگی، محدودیت حرکتی، دسترسی به حمل و نقل و تفاوت امکانات مناطق شهری و شهرستانی می‌تواند استفاده از خدمت پیشگیرانه و پیگیری مراقبت را دشوار کند. سالمندانی که تنها زندگی می‌کنند یا حمایت خانوادگی محدودی دارند، ممکن است بیشتر در معرض محروم ماندن از خدمات باشند.

وی کمبودی و پراکندگی خدمات حمایتی و توان بخشی را از دیگر چالش‌ها عنوان کرد و گفت: مراقبت از سالمند فقط در مراکز بهداشتی انجام نمی‌شود، خدمات توان بخشی، مراقبت در منزل و حمایت از مراقبان خانوادگی اهمیت دارند. هماهنگ کردن این خدمات و اطمینان از پیوستگی مراقبت از چالش‌های اجرایی است.

عبادی‌آذر با اشاره به این موضوع که دولت می‌تواند هماهنگی بین بخشی را انجام دهد، گفت: بسیاری از نیازهای سالمندان از سلامت روان و توان‌بخشی تا مناسب سازی محیط و حمایت اجتماعی در اختیار یک دستگاه واحد نیست. همکاری مؤثر میان نظام سلامت، بهزیستی، شهرداری، بیمه‌ها، خانواده و سازمان‌های مردم نهاد ضروری است.

وی یادآور شد: نیروی انسانی و کیفیت مراقبت از دیگر موضوعاتی است. ارائه مراقبت سالمندمحور به کارکنانی نیاز دارد که با ارزیابی جامع سالمندی، پیشگیری از سقوط، بازبینی داروها، سلامت روان و ارتباط مناسب با سالمند آشنا باشند؛ آموزش و پشتیبانی مستمر این نیروها اهمیت دارد. 

معاون بهداشت دانشگاه علوم پزشکی ایران با اشاره به پایش و استفاده از داده‌ها گفت: برای اینکه بدانیم خدمات تا چه اندازه به نیازها پاسخ می‌دهند، باید شاخص‌هایی مانند پوشش مراقبت، پیگیری عوامل خطر، حفظ توانمندی و ارجاع به موقع به طور منظم پایش شوند. صرف شمارش مراجعه یا غربالگردی به تنهایی نشان نمی‌دهد که وضعیت سلامت و استقلال سالمندان بهتر شده است.

وی خاطرنشان کرد: در مواجهه با این چالش‌ها، رویکرد ما باید پیشگیری محور، سالمند محور و مبتنی بر تداوم مراقبت باشد؛ یعنی خطرها را زود شناسایی کنیم، خدمات را متناسب با نیاز هر فرد ارائه دهیم و همکاری خانواده و بخش‌های مختلف را تقویت کنیم. هدف نهایی، فقط افزایش طول عمر نیست؛ بلکه حفظ توانمندی، استقلال و کیفیت زندگی سالمندان است.